حـــــــــــنــــا

گیاهی با هزارخاصیت

چکیده

ازگذشته های دور تاکنون گیاه حنا یکی از مهمترین و قابل توجه ترین گیاهان زینتی و دارویی برای ما ایرانیها بوده است . این گیاه درختچه ای با ارتفاع حدود ۲ متر است که غالباً به منظور استفاده از برگهای آن کاشته میشود، حنا به گفته حکمای طب سنتی گیاهی سرد و خشک و همچنین گرم و خشک است . حنا یکی از گیاهان دارویی مفید است که غالبا به منظور استفاده از برگهای آن کاشته میشود ولی سایر قسمتهای گیاه همچون پوست و دانه نیز دارای اثرات درمانی میباشند.

درست همانطور که مردم از آن برای رنگ آمیزی مو، ناخن و ریش استفاده کنند. در زمینه های مختلف پزشکی نیز استفاده میشود. گیاه حنا در ایران، پاکستان، هند، نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری شرق آفریقا ، جنوب آسیا رشد میکند پراکنش حنا در ایران شامل هرمزگان خوزستان، کرمان و سیستان بلوچستان است می باشد.

ولی هدف از این مطالعه و بررسی اثرات درمانی حنا در متون طب سنتی ایران واکاوی اثرات نوین اثبات شده در خصوص خواص حنا میباشد . روشهای تحقیق به روش مطالعه مروری و بر اساس جستجوی کتابخانه ای گسترده در منابع اصلی و مکتوب در طب  ایران انجام گرفت.

 

مقدمه

بسیاری از داروهای امروزی از داروهای گیاهی سنتی نشأت میگیرند و اثرات درمانی بسیاری از گیاهان بومی برای چندین بیماری توسط متخصصان داروهای گیاهی سنتی معرفی شده اند . فرآورده های طبیعی یکی از منابع با ارزش داروهای سنتزی و داروهای گیاهی سنتی هستند که همچنان در سیستم مراقبتهای بهداشتی اولیه جای دارند.

طبق آمارسازمان بهداشت جهانی هم اکنون ۲۰ هزار گونه از گیاهان دارای خاصیت دارویی هستند که بیش از ۸۰ درصد مردم دنیا از آنها برای حفظ سلامتی خودشان از آن ها استفاده می کنند .در ایران با توجه به شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوایی خاص ،گیاهان متعدد در سراسر آن رشد میکند که به یک فلور کم نظیر در دنیا تبدیل شده است به طوری که نزدیک به ۸ هزار گونه گیاهی را شامل میشود و ذخیره های عظیم و بالقوه از ترکیبات فعال بیولوژیک محسوب میشود. یکـی از بهتـرین بهره وریهایی که میتوان از شرایط کم نظیر موجود نمود، انجام تحقیقات گستردۀ جنبه های داروسازی است.

شناسایی و تطابق گیاهان دارویی که در زمان قدیم در طب ایرانی با آنچه امروز در بازار دارویی برای درمان بیماریهـا بـه کار میرود، وظیفۀ اصلی داروسازی سنتی اسـت  در واقـع شناخت گیاهان دارویی نقش به سزایی در بـه کـارگیری صـحیح متون و طب سنتی دارد.

بر این اساس در ایـن مقالـه، گیـاه حنا بررسی شد. استفاده از حنا از گذشـته بسـیار دور در شـرق زمین معمول بود و غرض از آن زیبایی و حفـظ سلامت بـوده است. استعمال آن در ایران به زمان فتح ایران توسط مسـلمانان برمیگردد؛ ولی رفته رفته بـا رخنـه اروپـایی هـا، اسـتفاده از آن محدود شده است . لذا بهمنظور یک بررسی جامع در مـورد سوابق درمانی حنا در طب جدید و طـب سـنتی، ایـن تحقیـق انجام گرفت.

 

مواردبررسی

مواد و روشها: در این مطالعه با مرور در کتب مفردات طب سنتی از جمله مخزناالدویه، اسماء االدویـه ، قرابـادین کبیـر ، تحفـه المـؤمنین ، قانون، ریاضالدویه، الحاوی فی الطب، ذخیرۀ خوارزمشـاهی و مخازن التعالیم شکل ظاهری، افعال و خواص حنا در طب سنتی با کلیدواژههایی همچون حنا، طبیعـت و ماهیـت حنا، افعال و خـواص و مصـلح مطالعـه شـد. علاوه بـر ایـن، مستندات علمی به چاپ رسیده در مورد حنا و همچنین اثـرات درمانی آن در علوم نوین، در پایگاههای مختلف    استفاده شده  مورد استفاده قرارگرفته است .Google Scholar ،Scopus ،SID ،Magiran

 

ریختشناسی

حنـا بـا نـام علمـی لاوسونیا از خانواده حنائیان است . این گیاه درختچهای بـه ارتفـاع حدود 2 متر و شاخههای جوان 4 گوش است. برگها واژ تخم مرغی یا نیزهای پهن با نوک تیز یا نیشـک دار بـا رگبـرگ هـای شانهای هستند. گلآذین خوشهای به طول 0 تا 0/12 سانتیمتر، گل بنه سپری به طول 1 میلیمتر، کاسبرگهـا تخـم مرغـی تـا مثلثی و نوک تیز، گلبرگها سفید و یا زرد کم رنگ و بلندتر از کاسبرگها، کپسول کروی به قطر 4 تا 0 میلیمتر که درون ایـن کپسولها دانههای مخروطی تا سه گوش قهوه ای قرار گرفته اند .موسم گلدهی این گیاه اوایل بهار تا اوایل پاییز میباشد.

 

حنا در لغت

حنا به فارسی حنا و در کتب طب سنتی و به عربی( حناء )( الهنا )(رقون) ( رقان) نام دارد و  گل آن را  (فاغیه) می نامند فرانسوی Henne به انگلیسی Camphire , Henna , alkanna Trueحنائیان وآمریکن آن   گیاهی است از نام علمی گونه بدون خار آن می باشد . L inermis Lawsonia گونه خاردار آن L spinosa Lawsonia.می باشد

 

تركیبات شیمیایی

– حنا دارای مانیتول و موسیلاز است . وجود موسیلاژ باعث می گردد که برگ حنا به سهولت با آب به صورت خمیر درآید.

– در برگهای حنا گلوکوزید و ماده رنگی و هنوتانیک اسید وجود دارد . ماده رنگی آن به نام لاوسون مشابه با هایدروکسی – آلفا  نافتوکینون است.

– طبق بررسی های دیگری گزارش شده است که در برگهای آن یک ماده اوکسی – نافتوکینون به نام لاوسون وجود دارد . این ماده دارای خاصیت آنتی بیوتیک می باشد . گلهای آن معروف است که خواب آور عمیق است. اسانس روغنی که از گلهای آن گرفته می شود دارای آلفا – یونون – بتا یونون است.

فیتوشیمیایی عصاره وبرگ حنا حاکی از وجود کربوهیدرات ، آلکالوئیدها ، رزین ها  ، ساپونین ، ها و استرول ها است . -غربالگری

– تحقیقات نشان داد که اسانس برگ حنا سی و شش جزء داشت که 80.4 درصد آن روغن را تشکیل می داد .

 

پراکنش حنا

موطن اصلی گیاه ایران، پاکستان، هند، نواحی گرمسـیری و نیمه گرمسیری شرق آفریقا، جنوب آسیا است و در ایـران ایـن گونه در نواحی غرب و جنـوب ایـران (هرمزگـان، خوزسـتان، کرمان و بلوچستان) انتشار دارد.

 

ماهيت و طبيعت حنا در منابع طب سنتی

حنا لغت عربی است و به عربی یرقا و بـه یونـانی ارقـان و فقولیون و نیز به هندی مهندی مینامند. حنا گیـاهی بـه انـدازۀ یک ذرع یا بیشتر که ساق آن سرخ رنگ است و برگ آن شـبیه به برگ انار و مورد و یا از آنها نازکتر، کوچـک تـر و نـرم تـر میباشد.

این گیاه در اکثر مناطق به خصـوص بنگـال همیشه سبز است و خزان ندارد. گل این گیاه که فاغیـه نامیـده میشود سرخ مایل به سـفید رنـگ اسـت . در بعضـی منـاطق همچون بنگال هر سال در دو فصل پاییز (ایام بارش) و زمستان گل میدهد و میوۀ آن شبیه به اسپند و به صـورت خوشـه ای بـا پوست نازک و داخل آن دانه های ریز وجود دارد. این گیاه نر و ماده است که برگ گیاه نر عریضتر و بـزرگ تـر و بـرگ گیـاه ماده کوچکتر و سبزتر است.

افعال و خواص حنا در طب سنتی

حنا یکی از گیاهانی است که طی قرون متمادی مورد توجه حکمای طب سنتی بوده است و در کتب متعدد شـرح آن ذکـر شده است. از طرفی استفاده از حنا در مراسم و آداب مذهبی و بعضاً توصیه هایی که از بزرگان دین در مورد مصرف حنا آمـده است، موجب شده تا برخی از دانشمندان طب سنتی حنـا را بـا عنوان (سید ریاحین) یاد کنند و با این عبارت اهمیت حنا را در مقایسه با سایر گیاهان یادآوری نمایند. بـر اسـاس منـابع طـب سنتی طبیعت حنا مرکب القوی مایل به سردی و در دوم خشک و در برخی موارد در اول گرم ذکر شده است. در منابع مکتوب طب سنتی خواص متعددی برای حنا ذکـر شده است.

در شروحی که در موردحنانگاشته شده به قابلیـت حنا جهت درمان بیماریهای پوستی مختلف اشاره شده اسـت برای مثال جهت خشک کردن زخمهای ترشحدار، برای درمـان جرب (تاحدودی اگزما ) و تاحدودی برای درمان زخم های گوشه ناخن تجویزشده است .

حنـا یکـی از گیاهان مؤثر در درمان آبله و جذام بوده و به طرق مختلفـی در درمان این بیماریها بهکار میرفته اسـت. در کتـب طـب سنتی بهخصوص کتـب قرابـادین ، فرموالسـیون هـای موضـعی متعددی از حنا به همراه سایر گیاهان جهت درمان بیماریهـای پوستی ذکر شده است. حنا به همراه روغن گل سرخ جهت زخمهای سر و به همراه روغن زیتون جهت رویش مو توصـیه شده است. ضمادی از حنا به همراه شـاهتره و ختمـی و لعـاب اسفرزه و به دانه جهت رفع سوزش و گرمی دست و پا تجـویز میشده است. عالوه بر ایـن حنـا در رفـع سـوختگی ناشـی از آتش کاربرد داشته است.

در مورد حنا ذکر شده که جهت درمان زخـم هـای دهـان و جوشهای آن کاربرد دارد ( این اثر به قابض بـودن بـرگ هـای حنا نسبت داده شده است).

از دیگر اثرات حنا میتوان به مواردی اشـاره کـرد کـه بـه بیماریهای مغز و اعصاب مرتبط بوده است. برای مثال حنـا در رفع سردرد کاربرد داشته است. در کتب طـب سـنتی در مـوارد متعددی به ضمادهایی از حنا اشاره شده کـه بـرای رفـع انـواع صُداع (سردرد) به کار میرفته اند. برای مثال ضماد حنا و بـرگ گردو جهت سردردهای ریحی و بلغمی و ضماد حنـا و سـرکه جهت رفع انواع سردرد به کار میرفته است.

عالاوه بـر این مصرف حنا به صورت خوراکی در بیماریهای سنگ کلیـه و بیماریهای مثانه و دشواری ادرار توصـیه شـده اسـت.

حنا برای درمان دردهای مفصلی کاربرد داشته و به همراه مـوم و روغن جهت بهبود شکستگی اسـتفاده مـی شـده اسـت.

حکمای طب سنتی برای گل یا همان شکوفۀ حنـا (فاغیـه) نیـز اثرات مختلفی را ذکر کردهاند که در برخی موارد شـبیه اثـرات برگ حنا میباشد. برای مثال گل حنـا بـه همـراه سـرکه بـرای درمان سردرد توصـیه شـده و یکـی از داروهـای مفیـد جهـت درمان بیماریهای مرتبط با مغز و اعصاب برشمرده شده اسـت.

روغن حنا در مواردی از برگ و در مواردی از گل حنا تهیه می شده است. روغن برگ مقوی و محلّل اسـت و جهـت رفـع دردهای مفاصل به کار میرود. روغن گـل نیـز محلّـل اسـت و برای بهبود رنگ چهره توصیه میشده است. در ریاض االدویه، کتیرا را مصلح حنا و در برخی موارد اسفرزه نیز بهعنوان مصلح ذکر شده است.

با توجه به اینکه حنا یکی از گیاهان با مقدار قابل ملاحظه تانن است ، لذا دارای خاصیت قوی قابض می باشد به همین دلیل از آن به طور خوراکی در اسهال خونی ، زخم های روده ای – معده ای و به عنوان ادرار آور استفاده می شود.

مصرف خارجی و موضعی آن به عنوان (ضد اگزما ، درمان جرب )بیماری پوستی واگیری که عامل آن سارکوپتس اسکابیل می باشد (ضد میکوزیس )بیماری قارچی پوست  و درمان زخم ها می باشد.

حنا ، خاصیت بهبودی زخم های ناشی از عفونهت باکتری های گرام مثبت را داشته و بر علیه قارچ های مولد کچلی مانند تری کوفیتوز ، اسپوروتریکوم و کریپتوکوکوس موثر است.

از دیگر خواص حنا ، خاصیت نرم کنندگی و ضد آفتاب آن است . به همین دلیل در فرآورده های آرایشی و بهداشتی در سال های اخیر از آن استفاده می شود و جهت ترک خوردگی پوست ، بخصوص دست و پا موثر است.

حنا بصورت موضعی در کاهش دردهای روماتیسمی نیز به کار می رود

برای درمان بیماری های پوستی ، گاهی اوقات تسکین سردرد و دهان شویه به کار می رود. عصاره جوشانده برگ های گیاه گیاه حنا به عنوان ضد گرفتگی عضلانی دستگاه گوارش به کار می رود.

در بعضی نواحی ، گجرد برگ حنا ، برگ هلو و برگ تانن دار گیاهان مختلف را مخلوط کرده و برای رفع اگزما و جلوگیری از تعریق دست و پا به آن ها می مالند.

در هند و چین از برگهای آن برای معالجه جذام ، یرقان ، شوره سر استفاده می شود .

دم کرده برگهای حنا را مانند چای به زنها در موقع وضع حمل می دهند . جوشانده ریشه آن مدر است و برای معالجه ترشحات سوزاکی مهبل مصرف می شود و به علاوه برای نرم کردن سینه و برونشیت نیز نافع است.

از جوشانده برگهای حنا به صورت غرغره برای رفع پیله دندان استفاده می شود .

در مصرف داخلی برای کاهش درد معده بعد از زایمان و همچنین برای رفع خشونت صدا تجویز می شود .

قاعده آور است و در مخلوط با علف دندان برای سقط جنین مصرف می شود.

ریشه قابض حنا را خشک و خرد کرده و نرم کوبیده و برای معالجه جوش و کورک سر بچه ها به سر آنها می مالند . ضمنا برای معالجه ناراحتی های چشم نیز به کار می رود .

برای جلوگیری از اضافه وزن ، برگهای آن را مانند چای دم کرده می خورند.

حنا برای بیماری های سر و چشم و دهان مفید است . ضماد آن با برگ گردو ( نصف نصف) برای ناراحتی بیضه و سردرد نافع است و اگر با سرکه بر پیشانی مالیده شود رفع سردرد می کند . مالیدن برگهای له شده آن با روغن زیتون برای رشد موی سر نافع است خصوصا اگر با آب گشنیز مخلط شده باشد . مضمضه با آب دم کرده برگ آن برای زخمهای دهان مفید است . خوردن 2  گرم آن و یا خوردن آب خیس کرده 50 گرم آن برای یرقان ، سنگ کلیه ، مثانه و سختی دفع ادرار نافع است.

اگر ده روز متوالی خورده شود برای التیام زخمهای مجاری ادرار و ازدیاد ادرار و باز شدن عادت ماهیانه مفید است .

برای رویانیدن ناخن اصلی به جای ناخن کج اثر خوب دارد . اگر آن را در آب خیس کرده و با شکر بخورند برای جذام مفید است . شست و شوی پوست با آب دم کرده آن برای سوختگی آتش مفید است و مالیدن آن برای ورم های گرم که زردآب از آن خارج می شود نافع است.

اگر 5 گرم از آن را با 100 گرم آب و عسل مخلوط کرده و بخورند برای رفع انواع سردرد و خشک کردن رطوبت ها مفید است . روغن گل حنا که آن را ( دهن الفاغیه ) می نامند و مانند روغن گل سرخ تهیه می کنند گرم و مقوی برای مو و برای روشنی و درخشانی رنگ چهره نافع است . حنا مضر حلق و ریه است از این نظر باید با کتیرا خورده شود.

حنا برای رفع بوی بد پا بسیار موثر است و از ساییده برگ آن که در بازار ،حنا گفته می شود برای رنگ کردن مو استفاده می شود.

از برگ های حنا در درمان پولیومیلیت( فلج اطفال ) و سرخک در میان قبایل یوروبیایی جنوب غربی نیجریه استفاده می شود.

تخم حنا دارای عمل دئودورانت بوده و در اکثر موارد از اختلالات زنان مانند منوراژی ، ترشحات واژن و لکوئوره استفاده می شود.

عصاره های ریشه حنا در اهداف زیبایی ، ضد مالاریایی و همچنین سقط جنین در نیجریه مورد استفاده قرار می گیرد.-از آن  به عنوان درمانی برای زخم های بدخیم استفاده می شود.

 

حنا درمطالعات جدید

 

فتوشیمی گیاه حنا

مهمترین مادۀ فعال گیاه حنـا،(  لاوسون هیدروکسی – نفتوکینون ) که یک ترکیب رنگی است ؛ ترکیبات دیگری همچـون آلکالوئیـدها، اسـتروئیدها، فنـول هـا، فالونوئیدها ساپونینها و تاننها نیز در برگ گیاه وجـود دارنـد، ترکیبـــات موجـــود در اســـانس بـــرگ حنـــا آپوکاروتنوئیدها، مشتقات غیر ترپنی، سزکوئیترپنهای اکسیژنه و مونوترپنها هستند. دوازده ترکیـب اسـید چربـی (پـنج اسید چرب اشباع، چهار اسید چرب غیر اشـباع بـا یـک پیونـد دوگانه و سه اسید چرب غیر اشباع با چندین پیوند دوگانـه) از روغن دانه های حنا گزارش شده است کـه ترکیبـات لینولئیـک، پالمئتیک و اولئیک اسید عمدهترین ترکیبات هسـتند.

 

خاصيت محافظت کنندۀ کبدی

در یک مطالعه اثر عصارۀ اتانولی دانه های گیاه حنا بـر روی آسیب کبدی ایجاد شده در موش صحرایی بوسیلۀ پاراسـتامول بررسی و مشخص شد که عصـاره آن به طور معنی داری باعـث افـزایش آنـزیم هـای کبـدی از جملـه تــــرانس آمینازاگزالواســــتیک ســــرم – تــــرانس آمینازپیرویک گلوتامیک سرم – آلکالن فسـفاتاز سـرم و پــروتئین کــل و همچنــین باعــث کــاهش ســطح بیلیروبین کل میشـود.

ایـن نتیجـه خاصـیت محافظـت کننـدۀ کبدی عصارۀ اتانولی دانه های حنا را اثبات میکند. همچنین عصارۀ الکلی پوست گیاه حنا نیز اثرات محافظت کنندۀ کبدی و آنتیاکسیدانی قویتری در برابر موشهای سمی شده به وسـیله تتراکلریدکربن از خود نشان داده اند. در مطالعۀ دیگری عصـارۀ اتانولی برگهای خشک حنا و همچنین فرکشنهـای پترولئـوم اتری، اتیل استاتی و بوتانولی آن بـر روی مـوش هـای مسـموم شده بـا تتراکلریـد کـربن بررسـی شـد کـه عصـارۀ اتـانولی و فرکشنهای آن باعث کاهش محتوی بیلیروبین و فعالیتهـای آن می شوند .

 

 

عاليت ضد دیابت

عصارۀ 70 درصد اتانولی حنا به صورت خـوراکی بـه طـور قابــل تــوجهی فعالیــت هیپوگالیســیمی و هیپولیپیــدمی در موشهای دیابتی القا شده توسـط آلوکسـان داردرا نرمال می کند.  همچنین، عصارۀ حنا باعث کاهش غلظت گلوکز، کلسترول و تـری-گلیسیرید به حالت نرمال می شود.

 

اثر تنظيم کننده سيستم ایمنی بدن

عصارۀ متانولی بـرگ هـای حنـا بـا غلظـت اثـر تعدیلی بر روی سیستم ایمنی بدن از طریق پاسخهای تکثیـری لنفوسیت دارد.

هفت ترکیب از فرکشنه کردن عصارۀ متانولی برگهـای حنـا بـر مبنـای آزمـایش انتقـال لنفوسـیت به دست آمده که از این بین، ترکیبات نفنوکینون اثرات معنی داری بر روی سیستم ایمنی داشتند.

 

اثر ضد باکتری

در یک غربالگری کلی از 23 گیـاه مـورد اسـتفاده در طـب سنتی برای درمان بیماریهای عفونی علیه باکتریهای گرم مثبت و منفی، مشاهده کردند که فرکشن اتیل استاتی اسـتخراج شده از عصارۀ اتانولی حنا بیشترین فعالیـت ضـد باکتریـایی از خود نشان میدهد. این اثـر مربـوط بـه وجـود ترکیبـات نفتوکینونی در گیاه حنا است عصارۀ آبی برگهـای حنـا اثرات ضد باکتریایی قابل توجهی از خود نشان میدهند.

 

اثر ضد قارچی

در یک مطالعه بر روی پوستهای 30 گونـۀ گیـاهی علیـه قارچ ، تنها عصارۀ گیاه حنا فعـالیتی علیـه ایـن قارچها از خـود نشـان داد

عصـاره هـای آبـی، اتـانولی و متانولی برگهای حنا در مکـانیزم دفـاعی در برابـر جوانـه زدن اسپوردخیل هستند . اسانس حاصل از برگهای حنا اثر ضد قارچی قابل توجهی دارد. عصارۀ اتانولی برگهای گیـاه حنـا فعالیـت ضـد قارچی معنیداری علیه قارچهـای فیتوپاتوژنیـک داشـته و ایـن عصاره به عنوان منبع جایگزین معرفهای ضـد قـارچی بـرای محافظت از گیاهان یا فرآوردههای علیـه عفونـت هـای قـارچی استفاده میشود.

 

فعاليت ضد درد

عصارۀ اتانولی 20 گیاه رایج مورد اسـتفاده در طـب سـنتی عـرب در درمـان درد و تـب، از لحـاظ فعالیـت ضـد دردی و فعالیت تببُری ارزیابی شـدند و مشـاهده کردنـد کـه عصـارۀ برگهای حنا بهطور معنیداری اثر ضد دردی و فعالیـت تـببری نشان داد .

 

فعاليت ضد التهابی

ترکیبـات  ایزوپلومباژین و الوساریتول جـدا شـده از پوسـت سـاقه و ریشۀ گیاه حنا فعالیـت ضـد التهـابی در برابـر اِدِم  پـا ناشـی از کاراژینان در موشهای صحرایی نشان دادنـد.  – بوتازون، ایزوپلومباژین و الوساریتول در دوز خورکی

 

فعاليت سقط جنين

عصارۀ متانولی ریشۀ گیاه حنا باعث القا سقط در موشهـا، موش صحرایی و خوکچه آفریقایی میشود. این اثر وابسـته بـه دوز است.

 

اثر التيام زخم

عصاره های آبی و کلروفرمی برگهای حنا قادر هستند رشد میکروارگانیسمهایی که باعث عفونت زخم سوختگی میشـوند را مهار کنند.

 

اثر افزایشدهندۀ حافظه

عصارۀ پترولئوم اتـری بـرگ حنـا باعـث افـزایش حافظـه، کاهش اضـطراب و افسـردگی مـی شـود و همچنـین از طریـق تعدیل میزان سروتونین و نوراپینفرین به خلق و خوی و رفتار نیز تـأثیر مـی گـذارد. بـه عـلاوه ایـن عصـاره باعـث افـزایش هیپوترمی القا شده از کلونیدین و کاهش سردردهای تنشی القـا شده از لیتیوم میشود.

 

سایرفعالیت ها

فعالیت ضد تروپانوسومی  –  فعالیت ضد عفـونی کننـده  – فعالیت رابکشی  – فعالیـت نابـاروری   –  فعالیـت سایتوتوکســیک   – ضــد میکــروب   –   قــابض، ضــد خونریزی، ضد ویروس، ضد انگل، ضد دروماتوفیت و خواص ضد سرطان – از دیگر فعالیتهای فارمـاکولوژیکی هسـتند که برای گیاه حنا ذکر شده اند.

 

خواص حنا برای مو

موها حاوی پروتئین‌های کراتین هستند که باعث استحکام آن‌ها می‌شود،‌ اما این پروتئین‌ها بر اثر عوامل مختلفی مثل اشعه‌ی ماورا بنفش خورشید، استرس اکسیداتیو، مواد شیمیایی، لوازم حرارتی (سشوار،‌ اتوی مو و…)، آلودگی هوا و… دچار آسیب می‌شود. به همین دلیل لازم است تا شما یک روتین مراقبت از مو داشته باشید و به کمک ماسک‌های مو یا روش‌های دیگر به تقویت بافت موهایتان کمک کنید که یکی از روش های تقویت آن حنا می باشد.

حنا با رنگ مو خیلی فرق دارد، حنا موها را مسی، نارنجی، قرمز میکند این بستگی دارد رنگ موهایتان چگونه باشد و هرچه زمان بیشتری روی موها بماند حالت قرمزتری به خود میگیرد. حنا طبیعی است و مانند رنگ های شیمیایی به موها آسیب نمیزند بلکه موها تقویت هم میکند.

 

خواص حنا در طب كهن

در اول سرد و در دوم خشك است. حنـا و آب كنـدس را بر موي بيندايند موي را سرخرنگ كند. بادشـكن اسـت. دهانـه رگها را باز ميكند. روغن حنا بسيار گرمي بخش و نـرم كننـده است. آبپز حنا در علاج ورم گرم و بلغمـي و ورم پـره بينـي مفيد است كه ميخشكاند. آبپز حنـا بـراي سـوختگي پاشـند مفيد است. براي معالجه استخوان شكسته حناي تنها يـا داخـل مرهم موم و روغن گل سودمند است. روغن حنا خستگي را از بين ميبرد. اگر مخلوط حنا و سركه را بر پيشاني بمالند سردرد را تسـكين مـيدهـد. حنـا و سـركه در عـلاج زخـم دهـان و جوشهاي زبـان و پيرامـون زبـان مفيـد اسـت. درد زهـدان را درمان ميكند.

ديسقوريدوس: در تهيه نوعي فالج كه در اثر آن گـردن بـه عقب مايل ميشود و نيز در تهيه مرهمهاي مخصوص خنـاق و ورمهــاي گـرم در بـيخ ران قراردهند درد رادرمان می کند و همچنـين در تهيــه روغنهاي از بين برنده خستگي مورد استفاده قـرار مـيدهنـدواگرآنرا برگ حنا قابض است و اگر آن را بجوند، برفك دهان و زبان را درمان ميكند.

حنا از رنگهاي طبيعي بيزيان است كه براي رنگ كـردن موي سر و دست و پا استفاده ميشود. گرد برگ حنا، برگ هلو و برگ تانندار گياهان مختلف را مخلوط كرده، براي رفع اگزما و جلوگيري از عرق دست و پا بدان ميمالنـد. قـرار دادن گـرد حنا و يا خيسانده آن بر روي زخـم و جراحـات جهـت بهبـود آنها، بين مردم معمول است .

 

نحوه تهیه حنا :

پودر حنا را با آب یا چای یا قهوه مخلوط کنید و مقداری ماست به آن اضافه کنید و درب ظرف را ببندید و اجازه دهید چندساعت در محیط گرم بماند .

ابتدا قسمت بالای پیشانی و محل رویش موها را وازلین بزنید تا صورت تان رنگ نگیرد سپس دست کش دست تان کنید و شروع کنید به حنا زدن روی موها، موها را تقسیم بندی کرده و به دسته های کوچک تقسیم کنید از جلوی سر شروع کنید بهتر است.

ابتدا حنا رابه ریشه مو و پوست سر بزنید و سپس به طول موها بمالید، همه جای موها کاملا باید آغشته به حنا باشند پس مقدار زیادی حنا بردارید و با دقت به موها بزنید همین کار را با حوصله برای تمام قسمت های مو انجام میدهید تا کل سر و موها کاملا آغشته به حنا شوند.

بعد از اینکه کار حنا گذاشتن موها تمام شد باید سرتان را با چیزی مانند کیسه فریزر ببندید و روی آن هم کلاه بزارید تا از ریختن حنا جلوگیری شود. حنا باید 4 ساعت و بیشتر روی موها بماند اگر امکام اش وجود داشته باشد میتوانید یک شبانه روز هم اجازه دهید حنا رو سرتان بماند.

نکات مهم هنگام حنا گذاشتن مو

هنگام حنا گذاشتن موها دستکش بپوشید.

قبل از حنا گذاشتن موها نواحی نزدیک به ریشه مو را وازلین بزنید.

برای تیره تر شدن موها از روغن خردل استفاده کنید .

 

چند روش برای استفاده از خواص حنا روی مو

 

۱. حنا و موز

این ترکیب به براقیت و درخشان شدن موهای شما کمک می‌کند. این ترکیب سرشار از پروتئین بوده و باعث حالت‌دهی به موهایتان نیز می‌شود. همچنین این ترکیب به درمان موخوره و دوشاخه شدن ساقه‌ی مو نیز کمک می‌کند. از این ترکیب یک بار در هفته می‌توانید استفاده کنید.

مواد لازم

۲ قاشق غذاخوری پودر حنا

یک عدد موز رسیده

طرز تهیه

۲ قاشق پودر حنا را با کمی آب مخلوط کنید تا خمیری غلیظ به دست آید سپس اجازه دهید تا یک شب خیس بخورد.

صبح، یک موز رسیده را له کنید و به حنای خیس شده اضافه کنید. این مخلوط را کنار بگذارید.

موهایتان را با شامپوی خودتان بشویید و به عنوان نرم کننده از مخلوطی که آماده کردید استفاده کنید.

مخلوط را روی موهای مرطوب بمالید و بگذارید حدود ۵ دقیقه بماند. در نهایت با آب ولرم یا خنک موهایتان را بشویید.

۲. حنا و قهوه

خود حنا رنگی قرمز-نارنجی به موهایتان می‌دهد. زمانی که آن را با قهوه ترکیب کنید، این رنگ تبدیل به یک قهوه‌ای خرمایی تبدیل خواهد شد. ترکیب حنا و قهوه را یک بار در ماه می‌توانید استفاده کنید.

مواد لازم

۵ قاشق غذاخوری پودر حنا

یک قاشق غذاخوری قهوه سیاه فوری

یک فنجان آب

طرز تهیه

یک فنجان آب و یک قاشق قهوه‌ی فوری را بجوشانید. قبل از اینکه شعله را خاموش کنید‌، اجازه دهید تا قهوه چند دقیقه بجوشد.

در حالی که قهوه هنوز گرم است، آن را به آرامی به ۵ قاشق حنا اضافه کنید. خوب مخلوط کنید تا مطمئن شوید که خمیر شما هیچ توده‌ای ندارد.

موهای خود را تقسیم‌بندی کنید و شروع با مالیدن مخلوط حنا و قهوه روی آن کنید. مطمئن شوید که ریشه‌ی موهایتان کاملا با حنا پوشیده می‌شوند. هنگامی که همه‌ی موهایتان پوشیده از حنا شد، اجازه دهید تا ۳ الی ۴ ساعت روی موهایتان بماند.

برای بهبود کارایی می‌توانید موهایتان را با کلاه حمام یا حوله‌ی گرم بپوشانید.

در نهایت موهایتان را با یک شامپوی ملایم و بدون سولفات بشویید و در آخر از نرم کننده هم استفاده کنید.

۳. حنا و شیر نارگیل

اگر موهای خشکی دارید، این ترکیب یک انتخاب ایدئال برای شما خواهد بود. شیر نارگیل به دلیل سرشار بودن از مواد مغذی، موهایتان را تقویت می‌کند. شیر نارگیل یکی از پرکاربردترین مواد در شامپوها و نرم کننده‌ها محسوب می‌شود. این ترکیب را هفته‌ای یک بار می‌توانید روی موهایتان بگذارید.

مواد لازم

۱۰ قاشق غذاخوری پودر حنا

یک فنجان شیر نارگیل

۴ قاشق غذاخوری روغن زیتون

طرز تهیه

یک فنجان شیر نارگیل را گرم کنید و سپس پودر حنا و روغن زیتون را به آن اضافه کنید.

خوب هم بزنید تا گلوله گلوله نشود و مخلوطی صاف و یک‌دست آماده شود.

این مخلوط را روی پوست سر و موهایتان بمالید.

اجازه دهید تا مخلوط یک ساعت روی موهایتان بماند و بعد با یک شامپوی بدون سولفات و ملایم بشویید و از نرم کننده استفاده کنید.

۴. حنا و شنبلیله

این ترکیب به بهبود سلامت مو و پوست سر کمک می‌کند، شوره‌ی سر را از بین می‌برد و موهایتان را مرطوب می‌کند. این ترکیب را هفته‌ای یک بار می‌توانید روی موهایتان بزنید.

مواد لازم

۴ قاشق غذاخوری پودر حنا

یک‌دوم فنجان دانه‌ی شنبلیله

یک فنجان کشک

یک عدد لیمو

طرز تهیه

کشک و دانه‌های شنبلیله را در ظرفی باهم مخلوط کنید و اجازه دهید تا یک شب خیس بخورد. سپس مخلوط را به شکل خمیری در بیاورید و حنا و آب لیمو را به آن اضافه کنید و خوب هم بزنید.

این مخلوط را به موهایتان بمالید و اجازه دهید تا به مدت ۴۵ دقیقه بماند. سپس موهایتان را با یک شامپوی ملایم و بدون سولفات بشویید و از نرم کننده استفاده کنید.

 

۵. حنا و چای سبز

این ترکیب برای رنگ کردن مو مناسب است و موهای خاکستری را می‌پوشاند. اگر دوست ندارید موهایتان قرمز-نارنجی شود، می‌توانید چای سبز را با قهوه سیاه جایگزین کنید. این ترکییب برای افرادی که پوست سر چرب دارند گزینه‌ی ایدئالی است. چای سبز به تحریک رشد مو نیز کمک می‌کند. این ترکیب را یک بار در ماه به موهایتان بزنید.

مواد لازم

یک فنجان پودر حنا

یک فنجان چای سبز تازه دم

۲ قاشق غذاخوری آب لیموی تازه

طرز تهیه

یک فنجان پودر حنا را به یک فنجان چای سبز تازه دم که هنوز گرم است، اضافه کنید. خوب هم بزنید تا مخلوط شما صاف و یک‌دست شود. سپس بگذارید تا یک شب بماند.

صبح روز بعد ۲ قاشق آب لیمو را به مخلوط اضافه کنید. سپس ترکیب به دست آمده را روی پوست سر و موهایتان بمالید و اجازه دهید تا ۳ ساعت بماند.

در نهایت موهایتان را با یک شامپوی ملایم و بدون سولفات بشویید و از نرم کننده استفاده کنید.

۶. حنا و گلبرگ هیبیسکوس

این ترکیب به حفظ سلامت پوست سر و کنترل شوره‌ی سر کمک می‌کند. شما می‌توانید آن را هفته‌ای یک بار به موهایتان بزنید. در مطالعاتی که روی موش‌های صحرایی انجام شد، نشان داده شد که گیاه هیبیسکوس می‌تواند به رشد موها کمک کند.

مواد لازم

یک مشت برگ حنا

یک مشت گلبرگ هیبیسکوس

یک قاشق غذاخوری آب لیمو

طرز تهیه

برگ حنا و برگ گیاه هیبیسکوس را باهم آسیاب کنید تا مخلوطی صاف و روان به دست آید. اگر مخلوط شما خیلی غلیظ بود می‌توانید کمی آب به آن اضافه کنید. سپس آب لیمو را به آن اضافه کنید و هم بزنید.

این ترکیب را روی پوست سر و موهایتان بمالید و اجازه دهید تا ۲۰ دقیقه بماند.

در آخر موهایتان را با یک شامپوی ملایم و بدون سولفات همراه با آب سرد یا ولرم بشویید.

 

عوارض جانبی حنا

به طور کلی، حنای ارگانیک و طبیعی برای استفاده بی‌خطر است؛ مگر اینکه فردی به آن حساسیت داشته باشد. با این حال به  به طور کلی ۲ مدل حنا در بازار قابل خرید است:

1-حنای طبیعی که از برگ‌های حنا ساخته می‌شود و رنگی خرمایی به موها می‌دهد. همچنین حنای طبیعی به درخشندگی مو کمک می‌کند.

2-. حنای سیاه که از نظر فنی حنا نیست و از موادی به نام ایندیج ساخته شده است. این ماده حاوی یک ترکیب شیمیایی به نام پارافنیلن دیامین است که اگر برای طولانی مدت روی پوست سر بماند باعث ایجاد واکنش‌های آلرژیک می‌شود.

 

نتیجه گیری

 

حنا همانطور که ذکر شد برای درمان بیماری های مختلف کاربرد دارد . در متون طب سنتی نیز مکررا به قابلیت های متعدد این گیاه جهت درمان اشاره شده است بنابراین می توانیم آن را گیاهی با هزار و یک خاصیت بنامیم . گیاهی که در فهرست گیاهان اصلی قاره آسیا قرار دارد . بعلاوه گیاه حنا از دیرباز در کشور ما مورد استفاده قرار گرفته و با وجود پیشرفت های صنعت داروسازی خصوصا در زمینه محصولات مو باز هم جایگاه خود را حفظ و حتی گاها توسعه نیز داده است.

خواص حنا در حـذف عفونـت هـای باکتریـایی و قـارچی میتواند بهعنوان یک پشـتوانه علمـی جهـت کـاربرد سـنتی آن جهت درمان زخم باشد یکـی از دیگـر خواص حنا در متون طب سنتی، استفاده از آن جهت درمـان سـوختگی و زخمهای ناشی از آن بوده است .در مطالعات اخیر نیز اثر عصاره های آبی و کلروفرمی برگهای حنا در مهار رشـد میکروارگانیسمهایی که باعث عفونت زخم سوختگی میشوند، به اثبات رسیده است یکی از دیگر خواص حنـا استفاده از آن جهت تسکین انواع دردها بوده است. ضـمادهای تهیه شده از حنـا و همچنـین روغـن آن جهـت تسـکین انـواع سردرد و دردهای مفاصل تجویز میشده است

مطالعات جدید نیز اثر ضد درد و ضد التهاب گیـاه حنـا را تأیید میکنند و از جمله مواد مؤثره حنا کـه دارای اثـرات ضـد لتهابی میباشند میتوان به ایزوپلومباژین و الوسـاریتول اشـاره کـرد. مـوارد یـاد شـده نشـان مــی دهــد کــه نتـایج پژوهشهای نوین،خواص حنا را که در متـون طـب سنتی به آنها اشاره شده اسـت، تأییـد مـی کنـد.

گیـاه حنـا در فرموالسیونهای موضعی استفاده میشود و محصول شاخصـی ندارد. با تأمل در یافتههای عملی انجام شده بر روی گیاه حنا و بررسی دقیقتر منابع طب سنتی و متون گذشتگان، مـی تـوان از این گیاه، فرآوردههای دارویی رسمی و یا سنتی تهیـه کـرد کـه ایــن وظیفــه امــروزه بــر عهــدۀ متخصصــین حیطــه هــای فارماکوگنوزی و داروسازی سنتی خواهد بود.

 

حنای شهرنوره

تیم شهرنوره نیز از دیرباز به فکر سلامتی شما هم وطنان عزیز و گرامی بوده است و تلاش و مبنای کاری خودرا برتهیه محصولات با مواد تشکیل دهنده ی درجه یک پایدار نموده است که یکی از این محصولات حنای شهرنوره است از ترکیب اصلی و رنگ دهندگی قوی برخوردار است .

منابع :

عباسی دمشهری، رحمت اله، حنا در هرمزگان، فرهنگ مردم ايران

ميرحيدر، حسين، معارف گياهي (٨ جلدي )، چاپ پنجم. تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي

زرگري، علي، گياهان دارويي (٥ جلدي ). چاپ ششم. تهران، دانشگاه تهران